Karın sancısı KOLİK   kolik


Atta Gastrit Ülser riskini azaltmak

Kolik Terim

Kolik terimin anlamı , bağırsak sancısı veya karın rahatsızlığıdır. Pek zor olmayan geçici sancıdan , hayatını tehlikeye atan hata ölümcül olabilecek durumlara kadar dereceleri mevcuttur . Atların Kolik durumlardaki derdi şudur,sancının başlangıcında , hafif ve ölümcül durumları birbirinden zor ayırt edilebilir. O yüzden her türlü karın sancısı baştan ciddiye alınmalıdır.

Atın bağırsak sisteminde bir gezinti

Atın bağırsaklarında bir gezinti bizi neden bu kadar değişik Kolik çeşitler mevcut olduğunu anlamakta yardımcı olur . Atın bağırsakları canlıların çoğuna benzer ama bir çok uzmanlaşmış bölgelerdeki farklılıkları Kolik riskini artırmaktadır . Bu bölgeler makale içerisinde bir yıldızla işaretlenmiştir(*). Yemek çiğnendikten sonra, yemek borusundan (esophagus) aşağı mideye girer . At ebadına göre çok küçük bir mideye sahiptir ( 8 – 15lt ).Bu tabi ki doğal ortamda sürekli otlayan bir hayvan için çok iyi bir tasarımdır . Bir süre sindirdikten sonra yemeği ince bağırsağına geçer. Bağırsak sisteminin bu bölümü yaklaşık 22m uzunluğunda, 7 – 10 cm çapındadır ve aşağı yukarı 40 – 50lt dolum kapasitesine sahiptir .

İnce bağırsağın algıladığı maddeler şunlardır :

Atın Sindirim Sistemi

İnce Bağırsağın büyük bir bölümü perdeye benzeyen bir doku üzerine asılmış bulunmaktadır (mesanteriyum). Bu doku karnının ortasında , omurgaların altında tek bir noktaya bağlıdır . İnce bağırsağı ; sanki ince, üst tarafı toplanmış bir ağa asılmış ,fazla uzun bir sosise benzemektedir . İnce ve kalın bağırsağın birleştiği noktada(*) 1m den fazla uzun ve 25 – 30lt dolum kapasiteli bir kör bağırsak mevcuttur. Bunun ismi caecum (atın apandis versiyonudur). İnce bağırsaktan gelen yemek ,kalın bağırsağa girmeden önce caecuma girer.

Kalın bağırsak :

    Caecum ve kalın bağırsak atın fermantasyon odasını teşkil etmektedir. Onların sayesinde At, ot ve kaba yemlerdeki birleşik karbonhidratları çözdürüp sindirebilmektedir. 3 -4m uzunluğu olan , uzunluğunun büyük bir bölümünde 20 – 25cm çapı ile ve 50 litreden fazla dolum kapasitesiyle kalın bağırsağı karnının büyük bir bölümü doldurmaktadır. Bu hantal ve geniş yapının sadece iki noktada(*) vücuda bağlı olması şaşırtıcıdır.  Başlangıçta (ince bağırsağın ve caecumu birleştiği noktada ) ve sonunda ( anüse giden ince ve dar (*) olan kolona bağlı olan noktada ) sadece iki noktaya bağlı kalın bağırsak, düzenli üst üste istiflenmiş iki U halinde karnında durmaktadır. Bu düzenlemenin sayesinde yemeği,kalın bağırsakta birkaç 180 derecelik dönüşler (*) yapmak zorundadır.

Genel Kolik çeşitleri :

Sıkışma Kolik:

Terimi, bağırsak sıkı bir yemek kütlesiyle tıkanmış olursa kullanılır. Bu sıkışmalar,genelinde kalın bağırsağın boğumlarında meydana gelir. Bu çok sık rastlanan bir Kolik türüdür. Uygun tedavi ile genellikle çabuk geçer. Her nasıl olursa da, sıkışma Kolik daha zor bir Kolikin işareti olabilmektedir.
( yanlış beslenme, alışılmamış besinler, kabaran yemler, az öğün çok yem, susuzluk, stres, ot yerine saman vs.)

Gaz Kolik:

    Genelinde bağırsak ve/veya caecum da gaz oluşabilir. Gaz bağırsağını genişlettirerek, sancıya neden olur. Gaz kolikler genelinde uygun tedavi ile çabuk iyileşmektedir ama bunun altında daha başka problemlerin yatmadığına emin olmak şarttır.
(yanlış beslenme, iltihap, stres vs.)

Spazmik Kolik :

    Bazı Kolikler bağırsağın normalinden fazla kasılmasından meydana gelmektedir. Normal olmayan kasılma, bağırsakların acıtacak biçimde kasılmasına sebep olur. Bu tür vakalar tedaviye çoğunlukla iyi cevap vermektedir.
(Susuzluk, fazla yem, hareket yetersizliği vs.)

Dolanmış bağırsak, Bağırsak düğümlenmesi (bağırsak kendi etrafında kısmen dönmüş):

    Dolanmış bağırsak vakalarında, bağırsağın bir kısmı karnında normal olmayan bir yere gelmiştir. Bunun anlamı şudur, bağırsağın bir kısmı kendi etrafında dolanmıştır. İnce bağırsağın asılma biçimi (mesane ağı ) ve kalın bağırsağın sadece iki yerde sabitlenmiş olması, atların bu tür koliklere müsait olmasının nedenidir. İstisnaların haricinde bu tür dolanmalar bağırsak geçidini tamamen kapatmaktadır ve atı yaşatmak maksadıyle acil durum ameliyatını kaçınılmaz kılmaktadır.

    İlk önce bağırsak dolanması daha masum koliklere benzeyebilir. O yüzden her Kolik vakada işini ciddiye alması gereklidir ve ilk belirtilerde Veteriner hekimin tavsiyesi aranmalıdır.
(yetersiz kaba yem, stres, düzensiz beslenme, öğünler arasında fazla boşluk olması(yarış atlar) vs. vs. vs. )

Enteritis/colitis:

    Bazı koliklerin nedeni ince (Enteritis) veya kalın (colitis) bağırsağın yanmasından ibarettir. Bunlar çok ciddiye alınması gereken olaylardır ve hemen Veteriner hekimin müdahalesini gerektirir.
( enfeksiyon sonucu, yanlış besinler, ilaçlar nedeniyle, bağırsak düğümlemesinden sonraki etken vs. )

Bağırsak yırtılması :

    Yanlışlıkla atın birisi fazla yem yada daha kötüsü ıslatıldığında şişen bir madde yemişse; ( kuru şeker pancar veya şeker pancar posası gibi ) atın midesi şişebilir. Bu durumda atın kusma imkanına sahip olmaması ve midesinin küçük olması dolayısıyla,midenin patlaması ve atın ölümüyle sonuçlanabilmektedir. Atınızın fazla yem yediğinden şüphe ediyorsanız veteriner hekimle hemen irtibata geçerseniz iyi olur.
(ani yem değişikler,öğünde 100kg canlı ağırlığına 500gr den fazla yem verilmesi, susuzluk ve uygunsuz kaba yemler vs. vs. vs.)

Bilinmeyen Kolikler

    Birçok vakada sancıların nedenini tespit etmek mümkün değildir. Olguların doğrultusuna müdahale ve durumunun dikkatlice izlenmesi genellikle problemin çözümüyle sonuçlanır.

Kolik belirtileri şunlar :

Kolik belirtileri,gözden kaçırılacak kadar hafif veya çok ağır sancılar olabilmektedir.
Genelde görülen belirtileri şunlardır:

Ne yapılabilir ?

    Kolik belirtilerinin ağırlığına göre ne yapılması gerektiğini belli olur. At çok saldırgan tavırlar sergilediğinde Veteriner hekimin hemen çağırılması şarttır. Ağır sancılar genellikle saldırgan davranışların sergilenmesinin nedenidir. Bu durumlarda hızlı davranmak çok önemlidir.

    Yine de bazı atlar hafif koliklerde daha saldırgan tavırlar sergilemektedir ve atların arasında aynı Kolik olsa dahi tepkileri farklı olabilmektedir. Ağrı belirtileri çok ağır değilse, Veteriner hekimi çağırmadan önce atınızın durumu ve davranışlarını gözetlemek için birkaç dakika ayırmanız mümkündür.

    Şimdi Veteriner hekimi arayabilirsiniz. Hekim gelinceye kadar, bütün yem maddelerini attan uzaklaştırmanız gereklidir. Altlığını kemirirse, bunu önlemek için çare bulmanız gereklidir. Ata sancısını unutturmak için onu yürütmekte fayda vardır gene de yorulacak kadar olmaması gerekir. At yerde yuvarlanmak istiyorsa bunu pek önleyemezsiniz. İmkanınız varsa, at yuvarlandığında kendini incitmeyecek bir yere götürün. Bunun için kendinizi tehlikeye atmayın. Veteriner hekim sizi başka bir şey söylemiyorsa, Veteriner hekim gelinceye kadar ata herhangi bir ilaç vermeyin.

Koliği önlemek

     Bir at iseniz,"Kolik" hayatınızın talihsiz olaylarından biri olarak kabul etmeniz gerekir. Her sene atların % 10’nu Kolik yaşamaktadır. Kolik riskini azaltacak zannedilen bazı yöntemler aşağı da sıralanmıştır. Yüksek risk sınıfında yer alan atları; mesela yoğun çalışmada bulunan ve ahırda barınan atlar veya iyi antrenman edilmiş, yaralanmış atları dikkatlice izlemeniz gerekmektedir.

Risk Faktörleri

    Biraz sonra listelenen bilgiler,sağlıklı atlar üzerinde yürütülmüş, Kolik risk faktörlerini anlayabilmek için yürütülen bir araştırmadan alınmıştır. Risk faktörlerini anlamak güncel hayatındaki Kolik problemleri önlemekte yardımcı olabilmektedir.
Marion DuPont Scott Equine Medical Center de Profesör ve hekim olarak çalışan Dr. Nathaniel White II tarafından yapılan araştırmada, Virginia ve Maryland da bulunan 20 veya fazla at sahibi çiftliklerde 1443 at gözetlenmiştir. Çiftlikler bir yıl boyunca inceledikten sonra 100 değişik nedeni olabilecek faktörlerin arasından bir şema tespit etmek için incelendi. Risk faktörlerin veri tabanı çiftliğin geçmişi, atın yaşı, cinsiyeti, Cinsi, kullanımı, yemleme ,parazit yükü, hava şartları, günlük olaylar ve yönetimsel uygulamalara dayanmaktaydı.


Araştırmada görülen risk faktörler Cinsiyet Thoroughbred olmayan cinsler 1 yaşına kadar Taylar Kaba yemden önce yem verilmesi yarışma için antrenman edilen atlar eğitim için kullanılan atlar Günde 12 saattan fazla ahırda duran atlar
Ortalamanın altındaki riskler   X X     X  
etkisiz faktörler X            
Ortalamın üzerindeki riskler       »X« »X«   »X«

Orijinal makale Janet Douglas, M.Sc., Ph.D. Equine Research Centre Guelph, Ontario, Canada

 Çeviri: M.Peters ,editör: aydın karabulak


Atta Gastrit Ülser riskini azaltmak

Ülser insan tarafından yaratılmış bir hastalıktır ve yaklaşık olarak düz yarış atlarının %90ında, konkur atlarının %60ında görülür.
Atları ahırında tek başına bırakmak Ülserin gelişmesi için yeterlidir.
Atın beslenme düzeni de başka bir nedenidir. Atlar günde sadece 2 öğün yemlenirse, mide uzun bir süre doğal olarak üretilen asitten korunan besinlerden yoksun kalmaktadır. Bununla beraber yüksek miktarlarda verilen yemler yağ asit üretimine neden olur ve onlar da ülserin gelişmesine katkıda bulunur.
Çevresel ve fiziki stres; mesela atı nakletmek, idman, atı yeni bir gruba katmak vs. ülserin oluşma riskini arttırır. Ağır idmanlar midenin boşalmasını ve kan akış hızını düşürebildiğinden sorunları çoğaltır. Gastrit Ülserin önlenmesi ve tedavi edilmesi doğrudan bu risk faktörlerin ortan kaldırmasına ilişkindir, bu sayede atın midesindeki asit üretimi azalmaktadır.

Atlarda Ülser riskini önlemek veya Ülseri tedavi etmek için American Association of Equine Practitioners (AAEP) öneriler takip etmeniz tavsiye edilir.

  1. Atınıza her zaman ot veya kuru ota ulaşmasına müsaade edin. Atlar otçul hayvanlar olarak yaratılmıştır bunun sonucu olarak düzenli kaba yem almaları gerekir.
  2. At, ahırda barındırılmak zorundaysa onun diğer atları görmesini sağlama ve atın oyalanabileceğe bir oyuncağı ahırda bulundurma fikri benimsenmelidir.
  3. Mide asidine tahammül edebilmesi için at daha sık beslenmelidir
  4. Yağ asitlerine neden olan yemler azaltılmalıdır.
  5. Mide asidini düşüren ilaçlar piyasada mevcuttur ve sadece atın hastalık belirtileri Veteriner Hekim tarafından teyit edildikten sonra ya da stres faktörleri ortadan kaldırılamadığı takdirde verilmelidir.

Anahtar kelime ise Ülseri önlemektir. Strese neden olan durumları azaltmak, yemleme sıklığını arttırmak veya ad libitum ot veya kuru otla yemlemek çok önemlidir. Mide asidi üretimini bu şekilde en aza indirmek doğanın en iyi ilacıdır.

Kaynak: Horsetalk NZ

Gastric Ulcers in the Adult Horse

Ulcers in the Stomach and Colon; Diagnosis and Treatment

Anwendung von Hydroxyethylstärke 200/0.5 (Infukoll® HES 10%)
bei gesunden Pferden und bei Pferden mit Kolik oder akuter Kolitis
Karin Rieckhoff(2003)


Valid XHTML 1.0 Transitional